Gromadzenie danych o przestępstwach z nienawiści – co warto wiedzieć?

Policja odpowiada na liczne pytania dotyczące statystyk przestępstw motywowanych uprzedzeniami, w tym spraw z udziałem cudzoziemców jako ofiar i sprawców. Wskazuje na kluczowe zmiany w przepisach i metodologii, które wpływają na zakres gromadzonych informacji i możliwość ich porównywania.

Od 2026 roku stopniowo wprowadzano nowe zasady rejestrowania tego typu przestępstw w policyjnej sprawozdawczości. Wynikały one z regulacji prawnych oraz dostosowania do nowych rozwiązań, obejmujących zarówno szerszy katalog czynów branych pod uwagę przy tworzeniu statystyk, jak i ujednolicenie procedur prowadzenia postępowań przygotowawczych.

Kluczowe znaczenie mają tu: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 4 lutego 2026 r. w sprawie wyznaczenia jednostek prokuratury właściwych dla spraw o przestępstwa z nienawiści, zarządzenie nr 4/26 Prokuratora Generalnego z 11 lutego 2026 r. dotyczące prokuratorów prowadzących takie postępowania oraz zaktualizowane wytyczne Prokuratora Generalnego z 24 marca 2026 r.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, do kategorii przestępstw motywowanych uprzedzeniami zalicza się nie tylko czyny wymienione w kodeksie karnym, ale także inne, gdy z zawiadomienia lub ustaleń wynika, że popełniono je z powodu uprzedzeń wobec ofiary – związanych z jej rzeczywistą lub domniemaną przynależnością do grupy wyróżniającej się rasą, narodowością, pochodzeniem etnicznym, wyznaniem, bezwyznaniowością lub innymi prawnie chronionymi cechami. To oznacza, że o kwalifikacji decyduje nie tylko rodzaj czynu, ale również motywacja sprawcy i okoliczności konkretnej sprawy.

Zmiany z 2026 roku objęły także zakres czynów ujmowanych w statystykach. W efekcie katalog przestępstw w policyjnej ewidencji różni się od tego z lat poprzednich. Dlatego dane za 2026 rok nie są w pełni porównywalne z wcześniejszymi bez uwzględnienia zmian metodologicznych i zakresu czynów. Proste porównanie liczb może prowadzić do błędnych wniosków.

Policyjne statystyki obejmują wszczęte postępowania, stwierdzone przestępstwa oraz osoby pokrzywdzone i podejrzane, zgodnie z zasadami sprawozdawczości. Policja nie prowadzi jednak statystyki zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstw z nienawiści.

Interpretując dane o cudzoziemcach, trzeba uwzględniać zmiany demograficzne w Polsce – zwłaszcza zmieniającą się liczbę obcokrajowców przebywających na terenie kraju. Analiza samych wartości bezwzględnych, bez uwzględnienia zmian populacji i metodologii, może prowadzić do nieuprawnionych wniosków. Dlatego dane statystyczne powinny być rozpatrywane w kontekście obowiązujących przepisów, zasad sprawozdawczości i zakresu czynów objętych statystyką. Dopiero całościowe spojrzenie pozwala rzetelnie ocenić skalę i charakter tych przestępstw.